Дар сӯги устод Боғшоҳ Лашкарбеков

baghshah-lashkarbekov

Рӯзи якшанбе, 2 феврали соли 2014, устод Боғшоҳ Лашкарбеков – эроншиноси номиву пажӯҳишгари забонҳои эронии шарқӣ – ҷон ба Ҷонофарин супурду моро дар сӯги худ нишонд.

Устод Боғшоҳ Лашкарбеков 66 сол пеш аз ин дар ҳамин рӯз, яъне 2 феврали соли 1948 дар деҳаи Зугванд, аз рустоҳои Вахон, дида ба ҷаҳон кушода буд. Он рӯз ки ӯ зода шуд, падараш аз ҷаҳон даргузашт, аз ин рӯ ба ёди падараш ӯро Боғшоҳ номиданд. Вай пас аз омӯзиш дар дабистони зодгоҳаш соли 1964 шаҳри Душанбе рафт ва донишҷӯи бахши забони фаронсавии Донишкадаи забонҳои хориҷии Донишгоҳи омӯзгории Тоҷикистон шуд ва онро дар соли 1969 бо дарёфти донишномаи омӯзгори забони фаронса ба поён бурд. Дар соли 1973 донишҷӯи дуктуро дар Пажӯҳишкадаи забоншиносии Фарҳангистони улуми Иттиҳоди Шуравӣ дар Ленинград шуд ва онро дар соли 1977 бо дифоъ аз рисолаи номзадии улуми забоншиносӣ ба поён расонд.

Ҳамон сол ӯ корманди илмии Бахши забонҳои помирӣ дар Фарҳангистони улуми Тоҷикистон шуд ва ҷустору пажӯҳишашро дар заминаи забонҳои эронии шарқӣ, ба вижа забонҳои помирӣ, ториху фарҳанги мардумони эронитабор ва равоншиносии забон идома дод. Ӯ ҳамчунин дар таҳия ва тадвини Донишномаи шӯравии тоҷик ширкат мекард то ин ки дар соли 1986 барои мутарҷимӣ ба Донишгоҳи пизишкии Кобул даъват шуд. Пас аз бозгашт аз Афғонистон дар соли 1988 то соли 1993 дабири илмии Пажӯҳишгоҳи забону адабиёти Фарҳангистони улуми Тоҷикистон буд. Аммо он сол дар паи ҷанги таҳмилӣ Русия рафт ва чанд гоҳе корманди Бахши фарҳангии Сафорати Эрон дар Маскав буд то ин ки дар соли 1995 донишёри Бахши забонҳои шарқӣ дар Донишгоҳи улуми инсонии Русия шуд. Аз соли 2001 то даргузашташ корманди аршади илмии Бахши забонҳои ҳиндуэронӣ дар Пажӯҳишгоҳи забоншиносии Фарҳангистони улуми Русия буд ва рисолаи дуктурияшро дар заминаи ториху забоншиносии иҷтимоъӣ ва қавмиву фарҳангии забони вахонӣ омода мекард. Ҳарчанд аҷал ӯро маҷол надод ки ин рисолаашро ба поён расонад, вале устод тавонист чандин шогирдро парвариш диҳад ва умедворем ки онҳо роҳи устодашонро пай хоҳанд гирифт ва корашро ба поён хоҳанд расонд. Аз муҳимтарин ҷустору пажӯҳишҳои устод “Феълҳои вахонӣ дар гузори торих”, “Забони вахонӣ”, “Бозмондаҳои боварҳои бостонӣ дар ҷойномҳои Вахон”, “Ҷусторе дар ториху забоншиносии қавмии мардумони эронизабони Помиру Ҳиндукуши Шарқӣ”, “Асару таъсири равандҳои торихии муҳоҷират ва ҷаҳонисозӣ бар сарнавишти мардумони Помир ва забонҳои помирӣ” ва “Забони ванҷии куҳан” ҳастанд. Шодравон устод Лашкарбеков забонҳои вахонӣ, шуғнӣ, порсӣ, русӣ ва фаронсаро бисёр хуб медонист ва аз миёни гӯишварони ин забонҳо дӯстони бисёре дошт.

Ҳамзамон бо донишвариву забонпажӯҳӣ, устод Боғшоҳ Лашкарбеков аз соли 1998 то даргузашташ раҳбари созмони “Нур” низ буд ки яке аз кӯшотарин созмонҳои иҷтимоъии муҳоҷирони тоҷик дар Маскав ва посдору густарандаи ҳунару фарҳанги тоҷикон дар Русия аст. Дастандаркорону дастпарварони ин созмон дар бисёре аз ҳамоишҳои илмиву фарҳангӣ ва ҷашнвораҳои шаҳриву кишварӣ аз Тоҷикистон намояндагӣ кардаву бо донишу ҳунари худ тоҷиконро обрӯманд кардаанд. Ин созмон дар нигаҳдории худшиносии милливу мазҳабии муҳоҷирони тоҷик нақше муҳим дорад.   

Устод Боғшоҳ Лашкарбеков марде бисёр хушрафтору некпиндору ширингуфтор буд. Меҳандӯстиву мардумнавозӣ ва хоксориву меҳрубонии ӯ дар миёни ошнову бегона забонзад аст.

Даргузашташро бар хонаводаву хешу табору дӯстону ҳамкорону шогирдонаш таслият мегӯям ва аз Худованд барои ҳама сӯгдоронаш шикебоиву бурдборӣ хоҳонам. Худованд биёмурзадаш ва дар биҳишт ҷояш диҳад. Равонаш шод бод!  

Умед Ҷайҳонӣ

 

Реклама
Рубрика: Uncategorized | Оставить комментарий

УМЕД ҶАЙҲОНӢ: МО ҲАНӮЗ ДУР АЗ МИЛЛАТ ШУДАН ҲАСТЕМ

umedi-jaihoni

Санаи 23-юми май дар Тоҷикистон Рӯзи ҷавонон эълон шудааст.

Ҳамасола дар ин рӯз ҳукумати кишвар чорабиниҳои аслан тағиботиро амалӣ мекунад. Имсол  ҳам дар назар аст, ки Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон як мулоқоти хосе бо намояндаҳои ҷавонони мамлакат баргузор кунад.

Шаҳрдории пойтахт  муддати 10 рӯз, шуруъ аз 13-уми май як силсила чорабиниҳои оммавӣ амалӣ карданист. Дар шаҳру навоҳии дигари мамлакат низ чорабиниҳои фарҳангиву фароғатӣ пешбинӣ шудаанд.

Мусаллам аст, ки дар ин чорабиниҳо на ҳама ҷавонони тоҷикистонӣ, бинобар сабабҳои гуногун ширкат варзида метавонанд.  Дар ҳоле, ки аксарияти ҷавонони кишвар дар муҳоҷирати корӣ қарор доранд,

Тоҷнюс тасмим гирифт, ки бо яке аз ҷавонони маъруфи тоҷик, фаъоли ҷомеаи шаҳрвандии Тоҷикистон  Умед Ҷайҳонӣ, ки дар муҳоҷират қарор доранду муқими Маскав мебошад,  дар бораи мушкилоти пешорӯи ҷавонони муҳоҷири тоҷик  дар Русия ва интизориҳои онҳо аз Ҳукумати Тоҷикистон нишасти виртуалӣ ё маҷозӣ баргузор кунад.

Киё Умед Ҷайҳонӣ омодаанд, ба суолҳои истифодабарандагони пойгоҳ ҷавоб гуфта, мушкилоти асосӣ ва интизориҳои ҷавонони муҳоҷири тоҷикро барои масъулини ҳукумат ва фаъолони ҷомеаи Тоҷикистон маълум созанд.

Шумо аз ҳоло имкон доред, суолу бардоштҳои худро рӯи ин саҳфа бикоред. 23-юми май соати 14:00 Умед Ҷайҳонӣ ба онҳо ҷавоб гуфта, бо шумо суҳбати виртуалӣ меорояд. Натиҷаҳои ин суҳбат ба масъулини зирабти ҳукумат пешниҳод хоҳанд шуд.

Сорбон 9 май, 2013 — 12:31
1. Саволи одди) кай масъала мухочират бартараф карда шуда, чавонони бе занчир пойбанди РуСИЁ ба ватан бар мегарданд?
2. Курсихои болои чаро то хол хомуш? (Об аз боло лой) факат гап, гап, хеч амал наметобад? То кай Огои Путин моро ба луфтакбози меандозад? (Хуб шуд ки карордоди пойгохаш ба парлумон нарасид, ки хатттттто Жириновский онро бахона карда аз минбари боло бо забони дароооз номи точикро сиёх кард)

Умед Ҷайҳонӣ 23 май, 2013 — 14:27
1. Сорбонҷон, бо сипос аз пурсишатон арз шавад, ки муҳоҷират масъалаи иқтисодист ва ба назарам, замоне ҳал хоҳад шуд, ки дар Тоҷикистон давлате (ҳукумате) коромад аз коршиносони иқтисод ва дигар риштаҳо ташкил шавад. Ин ниҳод бояд барномаи ислоҳоти иқтисодӣ таҳия ва амалӣ кунад ва барои корфармоён ва корофаринон имконоту шароитеро фароҳам оварад, то онҳо битавонанд шуғл эҷод кунанд. Ҷавонон агар дар кишвар кору музд дошта бошанд, ҳаргиз берун аз он нахоҳанд рафт. Дар ин бора намешавад мухтасар гуфт, зеро мавзӯест ки бояд як пажӯҳишгоҳ бурду бохташро биёмӯзад ва роҳу чорае барои ҳаллаш пешниҳод кунад. 2. Он курсинишинон, шояд, аз он рӯ хомӯш бошанд, ки намехоҳанд курсиҳояшонро аз даст диҳанд. Шояд, на ҳама масъулин муносиб ба симаташон бошанд ва дар миёнашон коршиносон низ кам набошад. Аммо аҳволу авзои кишварамон маро дар ин гумон устувор медорад, ки масъулин куллан парвои мардуму кишварро надоранд ва бештар манофеи худро бартар аз манофеи миллат медонанд. Дар 20 сол бештар аз ин мешуд пеш рафт. Тоҷикистон на ин ки пеш нарафт, балки дастовардҳои замони Шӯравияшро низ аз даст дод.

 

Asror 14 май, 2013 — 22:28
1) Charo hukumati tojikiston huquqhoi shahrvandoni muhojiri xudro himoyat karda nametavonand? 2) kiro dar prezidenti oyanda didan mexohed?

Умед Ҷайҳонӣ 23 май, 2013 — 16:09
1) Асрори арҷманд, то ҷое ки ман аз амалкарди Сафорати Тоҷикистон дар Русия огоҳам, ин ниҳод кӯшишу талош дорад, ки аз шаҳрвандони муҳоҷири Тоҷикистон пуштибонӣ кунад. Аммо ин талошҳо чандон муассир нестанд, зеро афзун бар камбудҳои намояндагиҳои сиёсии кишварамон, муҳоҷирон худ низ ҳуқуқашонро дуруст намедонанд, то аз он истифода кунанд. Аз дигар сӯ, бояд пазируфт, ки кишварамон худ сусту нотавон аст ва наметавонад аз шаҳрвандонаш низ пуштибонӣ кунад. Кишвар замоне метавонад аз шаҳрвандонаш пуштибонӣ кунад, ки давлати миллӣ дошта бошад. Бадбахтона, давлати Тоҷикистон камтар парвои шаҳрвандонро дорад. Ҳамзамон, бояд ёдоварӣ кард, ки ноогаҳии муҳоҷирон аз ҳуқуқашон ба нафъи табаҳкорону бегонаситезон низ ҳаст. Бинобар бархе додаҳо, Русия аз кори муҳоҷирон даромади ҳангуфте ба даст меорад. Аммо суде, ки гурӯҳҳои созмонёфтаи табаҳкорон аз кори муҳоҷирон ба даст меоранд, аслан, шумурда нашуда ва шумурданӣ ҳам нест.2) Ман аз вазъе, ки имрӯз кишварамон дорад, чунин натиҷа гирифтаам, ки шояд, беҳтар он бошад, ки низоми Тоҷикистон ҷумҳурии парлумонӣ бошад, то ҳар раисҷумҳуре худро шоҳу табъашро вазир напиндорад.

Кукан 17 май, 2013 — 12:20
Чаноби киё Умеди Ҷайҳонӣ, банде михостам бе йе суолам посух бидахид, бе нахве ахсан данестане «забане парси’ (бе коуле Шумо дар авазе забане тачики) дар раванде мухачерате шахрвандане Точекистан бе кешвархае пасошурави че амехае мусбат даште митаванад. Чара ЧИЭ мухачерате карии чаванане тачикра бе Иран рахандази немиконад?

Умед Ҷайҳонӣ 23 май, 2013 — 16:11

Сипосгузорам аз суолатон, оқои Кукан. Чунон ки медонед, забон донистан ҷаҳон донистан аст. Ман порсиву тоҷикиро як забон медонам, ки бо ду дабира навишта мешавад. Манзурам низ забони навишторӣ аст, на гуфторӣ, ки дар ду деҳистон бо ҳам тафовуте дорад, чӣ расад ба кишварҳоямон. Аз ин рӯ, донистани забони порсӣ, бавижа, забону дабираи меъёраш, муҳим аст. Вале бояд дид, ки ин забон дар ин ё он кишвари пасошӯравӣ чӣ ҷойгоҳу корбурде дорад. Масалан, дар Русия, ки нисбат ба дигар Ҷумҳуриҳои Шӯравии пешин бештарин ҳамкорӣ бо Эрону Тоҷикистону Афғонистонро дорад, донистани забони порсӣ метавонад барои муҳоҷир судманд бошад. Аммо инро ҳам бояд дар назар дошт, ки забони порсӣ дар Русия дар 18 – 20 донишгоҳ омӯзонда мешавад ва порсиомӯхтагон дар ин кишвар кам нестанд. Аз он ҷо, ки онҳо забони меъёри Эронро меомӯзанд ва он бо забони меъёри Тоҷикистон тафовутҳое дорад, на ҳар тоҷике метавонад бо инҳо дар бозори тарҷума рақобат кунад. Аз дигар сӯ, агар масалан, 10 – 15 сол пеш бештари мутарҷимони намояндагиҳои сиёсиву фарҳангиву тиҷории Эрону Афғонистон дар кишварҳои ҳамсуд тоҷикон буданд, инак, ин вазъ тағйир карда ва русиомӯхтагони эрониву афғонистонӣ худ дар ин ниҳодҳо истихдом мешаванд. Вале бояд ёдовар шуд, ки теъдоди ширкатҳои русие, ки бо кишварҳои порсизабон ҳамкорӣ мекунанд, бисёр кам аст ва агар ҳам бо Тоҷикистон ҳамкорие доранд, забони номанигориву доду ситадашон русист, на порсӣ. Инро, ки чаро Ҷумҳурии исломӣ муҳоҷирати кории ҷавонони тоҷикро ба Эрон роҳандозӣ намекунад, бояд аз сарони ин ду кишвар пурсид. Аммо то ҷое, ки ман аз аҳволу авзои Эрон огоҳӣ дорам, бекорон дар миёни ҷавонони эронӣ низ бисёранд ва давлати ҶИЭ наметавонад барои онҳо коре пайдо кунад, чӣ расад ба муҳоҷирон. Аз дигар сӯ, давлати Тоҷикистон низ чандон моил нест, ки ҷавонон Эрон бираванд, зеро ба гуфте, ҳарос дорад, ки онҳо дар он кишвар мазҳабӣ шуда бармегарданд. Аммо ба назарам, ин тарс бепоя менамояд.

Иброхим 21 май, 2013 — 14:30

Мухтарам Умед ба чанд савол чавоб меодед:
1. Андешаи Шумо нисбати чавоное,ки имруз дар ваъзияти сангини кишвару миллат, аз миллати хеш руй метобанду худро кафкози ва ё ирони метарошанд ва ё пайваста худро бо номи махалашон муариффи карда дар хама чо пайваста таъкид мекунанд ки онхо точик нестанд ва хеч гох точик набуданд. 2. Барои чи дар кисмхои Бадахшони Афгонистон, Покистон, Чин мардум хешро точик мехисобанду ва он кисми Бадахшон,ки зери тасаруффии Русияи шохи гузашт пайваста масъали мансубияти милли сокинони он зери суол гузошта мешавад.(Хусусан матбуоти рус оиди ин мавзу пайваста хангомахо мехезонад) 3.Сабаби ба ин рузхои тира гирифтор шудани миллати мо шояд он бошад, ки марказхои мукаддаси хуро Самарканду Бухоро аз даст додему онхоро дифо карда натавонистем.Фикри Шумо дар ин бора чи?

Умед Ҷайҳонӣ 23 май, 2013 — 19:57
Сипосгузорам аз ин суолатон, киё Иброҳим.1. Воқеан, аз мушкилоти ҷавонон якеш ҳамин камбуду норасоии худшиносӣ аст. Ман чунин ҷавонҳоро дар Маскав дучор шудаам ва ин суолро низ аз бархешон пурсидаам. Мегӯянд, ки тоҷик ин ҷо обруе надорад ва ҳар касе метавонад озораш диҳад. Воқеан чунин ҳам ҳаст, вале ин далел намешавад, ки кас аз хуну табораш рӯй гардонад. Рангу рӯйро мешавад тағйир дод, вале хуну хӯйро на. Аммо қафқозиҳо низ дар Русия чандон хушном нестанд, ки бишавад аз онҳо тақлид кард ва ё худро монандашон сохт, чунон бисёре аз ҷавононамон чунин мекунанд. Инҳо гумон доранд, ки агар худро қафқозӣ бинамоёнанд, касе ҷуръат намекунад озорашон диҳад. Инро дар зистшиносӣ “мимикрия” мегӯянд, ки ҳарчанд барои ҷонварон хубу шоиста аст, аммо инсонро намешояд. Бояд кӯшиш кард худро ва табъан миллати худро бо кирдору пиндору гуфтори нек ба бегонагон шиносонд.

2. Мардуми Бадахшон ё дурусттар гӯем, Помир низ тоҷик аст, ҳарчанд порсизабон нестанд. Тоҷикон чи порсизабон бошанд ва чи дигарзабон, ҳама як хуну як хоку як Худо доранд. Ин ки бархе аз ҷавонони помирӣ худро “тоҷик” намешуморанд, аз камбуду норасоии худшиносияшон аст. Ин ҷавонон худро то ҳамин поя шинохтаанд ва фаротар аз он ҳанӯз нарафтаанд. Бегонагон ҳам то метавонанд аз ин нодониву хомии ҷавонон баҳра меҷӯянд ва гаҳу ногаҳ дам аз ҷудоии Бадахшон ё Помир аз Тоҷикистон мезананд. Русизабонии бархе аз ҳамшаҳриҳоямон низ ҳезум дар оташи ҷунуни он бегонагон меандозад. Вале то ҷое ки ман дидаву шунидаам, ин гуна хештаннашносон дар ҷомеа камтаранд ва асаре низ бар дигарон надоранд, ҳарчанд расонаҳои русӣ онро бузургнамоӣ мекунанд.

3. Ман низ бар ин гумон устуворам, ки аз даст додани Бухорову Самарқанд ва дигар шаҳру сарзаминҳои фарҳангзоямон барои мо бузургтарин бохт дар торихамон аст ва ин ҳама бадбахтиву сияҳрӯзиямонро як далелаш низ ҳамин аст. Дар ин 90 сол, ки аз он шаҳрҳо ҷудо шудаем, ҳам фарҳанги шаҳрнишиниро аз даст додем ва ҳам аз пояи миллат бар ҷойгоҳи поинтаре афтодем. Ин мавзӯъ дар пажӯҳиши устодон Рустам ва Шариф Шакуриён “Осиёи Марказӣ: даромаде бар рӯҳиёти мардум” мӯшикофона баррасӣ шудааст ва беҳтар аз он бузургворон низ наметавон посухе гуфт.

 

Фируз 23 май, 2013 — 11:06

Дуруд. Ман мехостам аз Умед Чайхони як чизро пурсам, ки ба назари Иброхим Усмонов чи мегуянд: Дар бораи ин ки эронпарасти — точикпарасти нест. Эрони имруза он нест, ки мо медонистем. Ман тарафдори фикри Иброхим Усмонов хастам, ки бояд мо точик бошем. Эрони имруза мардумаш бигзор эрони бошанд. харчанд инхо як реша доранд ё не. Ба фикрам гузаштаро бояд салавот хонд ва точик шуд. Дар бораи бахси ин ки мо аввалтар точикем ё мусалмон чи назар доред. Ман фикр мекунам, ки динро ба миллат (кавм — манзур он чи дар паспорти точики навишта шудааст) мукоиса кардан аблахист. Миллати точик бояд дар худ мусалмон, насрони, узбак, киргиз, чухуд…. гунчонад. Ибораи пурифтихори Миллати точик набояд мардуми Точикистонро тафсил кунад ба кавмхо. Ва бояд тамоми мардуми Точикистон барои сазовори ин ном шудан талош ва аз ин ном ифтихор кунанд. Шумо чи назар доред? 

Умед Ҷайҳонӣ 24 май, 2013 — 03:04
Устод Иброҳим Усмонов назаре вижа ба худашон доранд ва эҳтимолан, бисёре бо вай ҳамназар низ бошанд. То ҷое ки ман дидгоҳи устодро дар ин бора шинохтаам, вай яке аз касонест, ки кӯшишу талош доранд барои тоҷикон ҳувияте ҷудогона бисозанд. Масалан, пофишорияшон бар кириллинавис мондани тоҷикон маъруф аст. Ман ин дидгоҳро чандон хирадпазир намешуморам, зеро бо ин вазъу ҳоле, ки кишварамон дорад ва бо ин давлате, ки бар Тоҷикистон фармонравост, ҳамин миллатеро, ки дар ин марзу бум шакл гирифта, аз миён хоҳанд бурд, чӣ расад ба ин, ки миллате падид оваранд. Миллатро донишмандон падидаи торихӣ, сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ, динӣ, фарҳангӣ донистаанд ва ҳар мардумеро, ки тавониста дар сарзаминаш кишваре бо давлате мустақил падид оварад, “миллат” хондаанд. Аз ин дидгоҳ мо низ миллатем, зеро ториху фарҳангу кишвару давлат дорем ва ин миллат ҳама шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистонро дар бар мегирад. Аммо амалан мо ҳанӯз фарсангҳо дур аз миллат шудан ҳастем. Миллатро сарнавишти яксон, ҳамкориҳои гуногунзамина миёни бахшҳои кишвар, роҳҳову рафтуомадҳо ва дигар авомил падид меоваранд, на шиорҳову суханбозиҳо. Аммо ҳарчанд Тоҷикистон имрӯз ҳукумати милливу мардумӣ надорад, вале ҳаргиз набояд истиқлолашро аз даст диҳад. Тоҷикистон набояд ҷузъе аз Эрон ё Русия, ё Чин, ё Туркистон, ё Хилофат шавад. Дигар воқеият ин аст, ки бо чунин низомҳое, ки бар Узбакистон, Афғонистон ва Эрон фармонраво ҳастанд, наметавон умеде ба иттиҳоду бозпайванд бо ҳамтаборонамон дар он кишварҳо дошт. Бинобар ин мо бояд кӯшиш кунем, ки кишварамон давлате шоиста ва коршинос дошта бошад, то битавонем дар сарзаминамон озодона ва оромона зиндагӣ кунем. Аз дигар сӯ, ин ки эронитаборон имрӯз се кишвар доранд, бештар ба судашон аст, то бар зиёнашон. Се кишвар будан дар созмонҳову ниҳодҳои ҷаҳонӣ, яъне се раъй доштан аст ва онҳо бо ин ҳузурашон метавонанд аз манофеи муштаракашон бештар ва беҳтар дифоъ кунанд. Агар ин кишварҳо рӯзе чунон ҳамсуд шаванд, ки битавонанд иттиҳодияи иқтисодӣ низ падид оваранд, бештар ба нафъашон хоҳад буд.

 

Sobir 23 май, 2013 — 14:00
Assalomu alaykum. Barodari aziz sababi fasodzadavu falaj shudani sohai maorif dat tjk dar chiast? 

Умед Ҷайҳонӣ 24 май, 2013 — 03:05
Алейкум салом, Собирҷон. Ин суолро, дарвоқеъ, бояд аз ниҳодҳои додситониву додгустариву мубориза бо фасоду табаҳкорӣ пурсид, ки муваззафанд амалкарди вазоратҳоро бисанҷанд. Аммо як далелаш, ба назарам, бӯҳронест, ки ҳама ниҳодҳои кишвардории Тоҷикистонро фаро гирифта ва амалан кишварро фалаҷ кардааст. 

 

http://tojnews.org: ҶАВОНОНИ МУҲОҶИР АЗ ҲУКУМАТИ ФЕЪЛӢ ЧӢ ИНТИЗОРИҲО ДОРАНД?

Умед Ҷайҳонӣ 24 май, 2013 — 07:55
Ин суъолро аз чандин ҷавон пурсидам ва интизороту посухашонро метавон дар ин як байт аз бузургвор Саъдӣ хулоса кард:
Умедвор бувад одамӣ ба хайри касон,
Маро ба хайри ту умед нест, шарр марасон!
Рубрика: Uncategorized | Метки: , | Оставить комментарий

نامۀ سرگشاده به ریاست جمهوری و شورای وزیران افغانستان

نامۀ سرگشاده

به جناب آقای حامد کرزی، رئیس‌جمهوری افغانستان
به اعضای شورای وزیران جمهوری اسلامی افغانستان

ما اعضای گروه «زبان پارسی»، از بزرگ‌ترین گروه‌های تاجیکستانی در فضای فیس‌بوک، که در تاجیکستان، ازبکستان، افغانستان، ایران، فزاقستان، پاکستان، روسیه، اروپا و آمریکا زندگی می‌کنیم، همواره پیگیر رویدادهای فرهنگی افغانستان هستیم و پیشرفت آن را پیشرفت خود و شکست آن را شکست خود می‌دانیم. زیرا افغانستان جزئی از گسترۀ فرهنگی واحدی است که ما هم از آن برخاسته‌ایم. زنجیره‌ای که ما را به هم پیوند می‌دهد، زبان پارسی است و ستاره‌های درخشانی که از آب و خاک آن سامان طلوع کرده‌اند؛ به مانند ابوشکور بلخی، ابوالمؤید بلخی، رابعۀ بلخی، مولانا جلال‌الدین بلخی، مولانا عبدالرحمان جامی، علیشیر نوایی، سنایی غزنوی، ابوسعید گردیزی، خلیل‌الله خلیلی، واصف باختری، مایل هروی و صدها بزرگوار دیگر.

جای بسی تأسف و نگرانی است که این پیوند تنگاتنگ و ناگسستنی فرهنگی امروزه به مذاق برخی از دولتمردان خوشایند نیست و گویی روند پنهانی راه افتاده است که می‌شود آن را «پارسی‌‌ستیزی» تعبیر کرد. روندی که برای همۀ اتباع کشورهای ما، صرف نظر از تعلقات قومی‌شان، زیان‌بار است؛ چون زبان پارسی در پدیداری و رشد و نمو همۀ فرهنگ‌های منطقه سهم بسزایی داشته است و تضعیف آن به معنای تضعیف همۀ فرهنگ‌های منطقه خواهد بود.

مصوبۀ اخیر شورای وزیران افغانستان دربارۀ ممنوعیت استفاده از «زبان‌ها و لهجه‌های بیگانه و کلمات نامأنوس» را می‌شود از همین منظر دید. کمتر کسی شک دارد که منظور از «لهجه‌های بیگانه و کلمات نامأنوس» چیست. در تصریح این تصمیم نثار احمد ژوند، مدیر کل بخش بین‌المللی تلویزیون ملی افغانستان به رسانه‌ها گفته است که «احتمالاً تصمیم اخیر شورای وزیران عمدتاً بر موضوع منع استفاده از لهجه‌های بیگانه متمرکز است و شامل منع پخش برنامه به زبان‌های خارجی نمی‌شود». شوربختانه، این موضوع سابقه دارد و بررسی پیشینۀ آن ما را در برابر واقعیتی تکان‌دهنده قرار می‌دهد که نام آن چیزی جز «پارسی‌ستیزی» نمی‌تواند باشد.

نمونه‌های این کارزار ناشایست دستور برخی از مقام‌های افغانستان دربارۀ پرهیز از کاربرد واژگان پارسی ناب از قبیل «دانشگاه»، «دانشکده»، «نگارستان»، «دبستان» و غیره است. اگر آن مقام‌ها از پیشینۀ این واژه‌ها آگاه بودند، مسلماً چنین تصمیم عجولانه نمی‌گرفتند. مگر «لشکرگاه»، مرکز ولایت هلمند افغانستان، با «دانشگاه» تابع قواعد مشترک واژه‌سازی نیستند؟ و اگر پسوند «- کده» برای زبان مشترک ما و شما بیگانه است، مولوی جلال‌الدین بلخی آیا می‌توانست از واژۀ «می‌کده» بهره بگیرد، آن‌جا که می‌گوید:

هر طرفی صف زده مردم و دیو و دده لیک در این میکده پای ندارند پا

یا اگر «نگارستان» برای ما و شما بیگانه است، چه گونه به اشعار مولوی راه یافته، آن‌جا که می‌گوید:

بر بهارش چشمه و نخل و گیاه وآن گلستان و نگارستان گواه

و اگر ما را با «دبستان» میانه‌ای نیست، این واژه را در آثار مولوی چه تعبیر کنیم که می‌گوید:

یک دمم فاضل و استاد کند یک دمی طفل دبستان کندم

از این نمونه‌ها در آثار بزرگان دیگر هم فراوان سراغ داریم، اما با مولوی اکتفا می‌کنیم که برای همۀ ما و شما به یک اندازه عزیز است.

این واژگان با تار و پود فرهنگ‌های منطقه پیوند خورده‌اند و هیچ مقامی نمی‌تواند آنها را از حافظۀ تاریخی ما بزداید و هیچ رئیس‌جمهوری حق ندارد کاربرد آنها را منع کند. تصور این که پارسی‌گویان برای گویشوران زبان‌های دیگر واژه‌هایی را به عنوان «مصطلحات ملی» تعیین کنند و به‌زور بخواهند آن «مصطلحات» را بر حلق و ذهن و دهان دیگران سوار کنند، یک امر ناممکن است. وارونۀ آن هم نه از منطق برخوردار است و نه مجاز. واژه‌ها به گذرنامۀ سیاسی نیاز ندارند، به‌ویژه در زبان پارسی که مرز سیاسی نمی‌شناسد. مرزهای فرهنگی را با مرزهای سیاسی یکی نپنداریم. به‌ویژه برای کشوری چون افغانستان که زبان فارسی (دری) یکی از دو زبان رسمی آن است، چنین اقداماتی نهایت کسر شأن و اعتبار به شمار می‌آید. افغانستان باید از جلوداران رشد و گسترش زبان پارسی باشد، نه از جلوگیران آن. ما از رشد و گسترش زبان پشتو هم به‌شدت حمایت می‌کنیم، اما اقدامات اخیر برخی از دولتمردان افغانستان را که تضعیف پارسی را لازمۀ پیشبرد پشتو گمان کرده‌اند زشت و غلط می‌دانیم. در واقع، پارسی‌ستیزی می‌تواند به تضعیف و فراموشی زبان‌های دیگر هم بینجامد که به گونه‌ای از زبان پارسی مایه یا بهره گرفته‌اند. از سوی دیگر، در کنار رقیبی قوی است که می‌توان به شکوفایی دست یافت؛ نه با دور راندن رقیب قوی از میدان.

افغانستان، کشوری تک‌قومی نیست و هیچ قومی از اکثریت غالب (بیش از 50 درصد) برخوردار نیست. هر قومی برای خود زبانی دارد، اما زبان پارسی فراقومی است و وسیلۀ معاشرت و تفاهم قوم‌های گوناگون کشور است. افزون بر این، بیش از 200 میلیون نفر در سراسر جهان به این زبان سخن می‌گویند. با توجه به این نکات، زبان پارسی برای کشورهای ما نعمتی بی‌همتا و بستر پیشرفت است، اگر بلد باشیم از آن نگهداری کنیم.

کار زبان را باید به دست کاردان سپرد. دولت هیچ کشوری پژوهشگاه یا فرهنگستان زبان و ادب نیست که برای صاحب‌زبانان تعیین تکلیف کند. گذشته از این، زبان پارسی به دلیل فرامرزی و فراقومی بودنش، تابع دستورهای خودسرانۀ یک دولت بخصوص نیست. زبانوران پارسی‌گو صرفاً در افغانستان نیستند و با هیچ شگرد و ترفندی نمی‌توان یک‌پارچگی آن را خنثی کرد. نمونۀ بارز این تلاش‌های نافرجام، اتحاد شوروی است که با تغییر نام رسمی زبان و دو بار تغییر الفبا هم نتوانست پارسی را تکه پاره کند. با این که دولت فعلی تاجیکستان همچنان پایبند پیریلیک است و گوش به فراخوان روشنفکران آن کشور مبنی بر بازگشت به دبیرۀ پارسی نمی‌دهد، همین گروه مجازی ما و واقعیت‌های فرهنگی تاجیکستان حاکی از باز جستن روزگار وصل خویش و ماندگاری و یک‌پارچگی پارسی است. نتیجۀ تلاش‌های مفتضحانۀ طالبان برای به حاشیه راندن زبان و فرهنگ پارسی برای شما روشن‌تر است.

با توجه به نکات بالا، ما، هموندان گروه فیس‌بوکی «زبان پارسی» با فراخوان دادخواهانۀ فرهنگیان افغانستان هم‌نوا می‌شویم و با رویکرد به خرَد شما، لغو فرمان ممنوعیت «لهجه‌های بیگانه و کلمات نامأنوس» را خواهانیم که نه در حیطۀ صلاحیت‌های دولت است و نه با خرَد روزگار هم‌خوانی دارد و افغانستان را به انزوا می‌کشاند. نفس این حقیقت که ما، اتباع چندین کشور، پیام‌مان را به زبانی مشترک به شما ابلاغ می‌کنیم، بیانگر اهمیت زبان پارسی برای افغانستان و منطقه است. زبانی که برای وصل کردن آمده، نه فصل کردن.

جناب رئیس‌جمهوری! از شما که پایان دورۀ ریاست حمهوری خود را طی می‌کنید، خواهشمندیم از خود میراثی بجا بگذارید که کین‌خواهانه و نفاق‌انگیز نباشد، به سود همۀ اقوام کشور، اعم از تاجیک و پشتون و هزاره و ازبک و ترکمن و نورستانی و غیره باشد و به تحکیم دوستی و رفاقت و همبستگی میان اقوام بینجامد. زبان پارسی، آن وسیله‌ای است که بر تداوم دوستی‌ها و پیوندها می‌افزاید. اندوختۀ کشورهای پیشرفته هم حاکی است که تنها با تأمین آزادی و عدالت و رعایت حقوق اقوام و احترام به زبان و فرهنگ آنان و خردورزی و ارج‌گذاری به ارزش‌های والای بشری، می‌توان آرزوی پیشرفت را برآورده ساخت.

در فرجام این نامۀ سرگشاده می‌سزد که بر این حقیقت تأکید دوچندان داشته باشیم: دشمنی با زبان پارسی، دشمنی با افغانستان است.

با ارج
گروه فیس‌بوکی «زبان پارسی»
(با 5347 عضو)
http://www.facebook.com/groups/zabaneparsi/

بیست و دوم اسفند / حوت 1391

Рубрика: Uncategorized | Оставить комментарий

Порсиро пос бидорем!

23 исфанди 1391 ҳиҷрии хуршедӣ

Номаи саркушода

Ба ҷаноби оқои Ҳомид Карзай, раисиҷумҳурии Афғонистон

Ба аъзои Шўрои вазирони Ҷумҳурии Исломии Афғонистон

Мо, аъзои гурӯҳи «Забони порсӣ», аз бузургтарин гурӯҳҳои тоҷикистонӣ дар фазои Фейсбук, ки дар Тоҷикистон, Узбакистон, Афғонистон, Эрон, Қазоқистон, Покистон, Русия, Урупо ва Амрико зиндагӣ мекунем, ҳамвора пайгири рӯйдодҳои фарҳангии Афғонистон ҳастем ва пешрафти онро пешрафти худ ва шикасти онро шикасти худ медонем. Зеро Афғонистон ҷузъе аз густараи фарҳангии воҳидест, ки мо ҳам аз он бархостаем. Занҷирае, ки моро ба ҳам пайванд медиҳад, забони порсист ва ситораҳои дурахшоне, ки аз обу хоки он сомон тулуъ кардаанд; ба монанди Абушакури Балхӣ, Абумуайяди Балхӣ, Робеъаи Балхӣ, Мавлоно Ҷалолиддини Балхӣ, Мавлоно Ъабдурраҳмони Ҷомӣ, Ъалишери Навоӣ, Саноии Ғазнавӣ, Абусаъиди Гардезӣ, Халилуллоҳи Халилӣ, Восифи Бохтарӣ, Моили Ҳиравӣ ва садҳо бузургвори дигар.

Ҷои басе таассуфу нигаронист, ки ин пайванди танготангу ногусастании фарҳангӣ имрӯза ба мазоқи бархе аз давлатмардон хушоянд нест ва гӯӣ раванди пинҳоне роҳ уфтодааст, ки мешавад онро «порсиситезӣ» таъбир кард. Раванде, ки барои ҳамаи атбоъи кишварҳои мо, сарфи назар аз таъаллуқоти қавмишон, зиёнбор аст. Чун забони порсӣ дар падидорӣ ва рушду нумувви ҳамаи фарҳангҳои минтақа саҳми басазое доштааст ва тазъифи он ба маънои тазъифи ҳамаи фарҳангҳои минтақа хоҳад буд.

Мусаввабаи ахири Шурои вазирони Афғонистон дар бораи мамнуъияти истифода аз «забонҳо ва лаҳҷаҳои бегона ва калимоти номаънус»-ро мешавад аз ҳамин манзар дид. Камтар касе шакк дорад, ки манзур аз «лаҳҷаҳои бегона ва калимоти номаънус» чист. Дар тасреҳи ин тасмим Нисор Аҳмади Жванд, мудири кулли бахши байнулмилалии телевизюни миллии Афғонистон, ба расонаҳо гуфтааст, ки «эҳтимолан, тасмими ахири Шурои вазирон ъумдатан бар мавзуъи манъи истифода аз лаҳҷаҳои бегона мутамаркиз аст ва шомили манъи пахши барнома ба забонҳои хориҷӣ намешавад». Шӯрбахтона, ин мавзуъ собиқа дорад ва баррасии пешинаи он моро дар баробари воқеъияте такондиҳанда қарор медиҳад, ки номи он чизе ҷуз «порсиситезӣ» наметавонад бошад.

Намунаҳои ин корзори ношоист дастури бархе аз мақомҳои Афғонистон дар бораи парҳез аз корбурди вожагони порсии ноб аз қабили «донишгоҳ», «донишкада», «нигористон», «дабистон» ва ғайра аст. Агар он мақомҳо аз пешинаи ин вожаҳо огоҳ буданд, мусалламан, чунин тасмими ъаҷулона намегирифтанд. Магар «Лашкаргоҳ», маркази вилояти Ҳилманди Афғонистон, бо «донишгоҳ» тобеъи қавоъиди муштараки вожасозӣ нестанд? Ва агар пасванди «-када» барои забони муштараки мову шумо бегона аст, Мавлавӣ Ҷалолиддини Балхӣ оё метавонист аз вожаи «майкада» баҳра бигирад, онҷо ки мегӯяд:

Ҳар тарафе саф зада мардуму деву дада,

Лек дар ин майкада пой надоранд, по.

Ё агар «нигористон» барои мову шумо бегона аст, чигуна ба ашъори Мавлавӣ роҳ ёфта, онҷо ки мегӯяд:

Бар баҳораш чашмаву нахлу гиёҳ

В-он гулистону нигористон гувоҳ

Ва агар моро бо «дабистон» миёнае нест, ин вожаро дар осори Мавлавӣ чи таъбир кунем, ки мегӯяд:

Як дамам фозилу устод кунад,

Як даме тифли дабистон кунадам

Аз ин намунаҳо дар осори бузургони дигар ҳам фаровон суроғ дорем, аммо бо Мавлавӣ иктифо мекунем, ки барои ҳамаи мову шумо ба як андоза ъазиз аст. Ин вожагон бо торупуди фарҳангҳои минтақа пайванд хурдаанд ва ҳеч мақоме наметавонад онҳоро аз ҳофизаи торихии мо бизудояд ва ҳеч раисиҷумҳуре ҳақ надорад корбурди онҳоро манъ кунад. Тасаввури ин ки порсигӯён барои гӯишварони забонҳои дигар вожаҳоеро ба ъунвони «мусталаҳоти миллӣ» таъйин кунанд ва базӯр бихонҳанд он «мусталаҳот»-ро бар ҳалқу зеҳну даҳони дигарон савор кунанд, як амри номумкин аст. Ворунаи он ҳам на аз мантиқ бархурдор асту на муҷоз. Вожаҳо ба гузарномаи сиёсӣ ниёз надоранд, бавежа дар забони порсӣ, ки марзи сиёсӣ намешиносад. Марзҳои фарҳангиро бо марзҳои сиёсӣ яке напиндорем. Бавежа барои кишваре чун Афғонистон, ки забони форсӣ (дарӣ) яке аз ду забони расмии он аст, чунин иқдомоте ниҳояти касри шаъну эътибор ба шумор меояд. Афғонистон бояд аз ҷилавдорон (пешгомон)-и рушду густариши забони порсӣ бошад, на аз ҷилавгирони он. Мо аз рушду густариши забони пашту ҳам башиддат ҳимоят мекунем, аммо иқдомоти ахири бархе аз давлатмардони Афғонистонро, ки тазъифи порсиро лозимаи пешбурди пашту гумон кардаанд, зишту ғалат медонем. Дар воқеъ, порсиситезӣ метавонад ба тазъифу фаромӯшии забонҳои дигар ҳам бианҷомад, ки ба гунае аз забони порсӣ моя ё баҳра гирифтаанд. Аз сӯи дигар, дар канори рақиби қавист, ки метавон ба шукуфоӣ даст ёфт; на бо дур рондани рақиби қавӣ аз майдон.

Афғонистон кишваре такқавмӣ нест ва ҳеч қавме аз аксарияти ғолиб (беш аз 50 дарсад) бархурдор нест. Ҳар қавме барои худ забоне дорад, аммо забони порсӣ фароқавмӣ аст ва василаи муъоширату тафоҳуми қавмҳои гуногуни кишвар аст. Афзун бар ин, беш аз 200 милюн нафар дар саросари ҷаҳон ба ин забон сухан мегӯянд. Бо таваҷҷуҳ ба ин нукот, забони порсӣ барои кишварҳои мо неъмате беҳамто ва бистари пешрафт аст, агар балад бошем аз он нигаҳдорӣ кунем.

Кори забонро бояд ба дасти кордон супурд. Давлати ҳеч кишваре пажӯҳишгоҳ ё фарҳангистони забону адаб нест, ки барои соҳибзабонон таъйини таклиф кунад. Гузашта аз ин, забони порсӣ ба далели фаромарзию фароқавмӣ буданаш, тобеъи дастурҳои худсаронаи як давлати бахусус нест. Забонварони порсигӯ сирфан дар Афғонистон нестанд ва бо ҳеч шигирду тарфанде наметавон якпорчагии онро хунсо кард. Намунаи боризи ин талошҳои нофарҷом Иттиҳоди Шуравист, ки бо тағйири номи расмии забон ва ду бор тағйири алифбо ҳам натавонист порсиро тикка-пора кунад. Бо ин ки давлати феълии Тоҷикистон ҳамчунон пойбанди пириллик аст ва гӯш ба фарохони равшанфикрони он кишвар мабнӣ бар бозгашт ба дабираи порсӣ намедиҳад, ҳамин гурӯҳи маҷозии мо ва воқеъиятҳои фарҳангии Тоҷикистон ҳокӣ аз бозҷустани рӯзгори васли хеш ва мондагорию якпорчагии порсист. Натиҷаи талошҳои муфтазаҳонаи Толибон барои ба ҳошия рондани забону фарҳанги порсӣ барои шумо равшантар аст.

Бо таваҷҷуҳ ба нукоти боло, мо, ҳамвандони гурӯҳи фейсбукии «Забони порсӣ», бо фарохони додхоҳонаи фарҳангиёни Афғонистон ҳамнаво мешавем ва бо рӯйкард ба хиради шумо лағви фармони мамнуъияти «лаҳҷаҳои бегона ва калимоти номаънус»-ро хоҳонем, ки на дар ҳитаи салоҳиятҳои давлат аст ва на бо хиради рӯзгор ҳамхонӣ дорад ва Афғонистонро ба инзиво мекашонад. Нафси ин ҳақиқат, ки мо, атбоъи чандин кишвар, паёмамонро ба забоне муштарак ба шумо иблоғ мекунем, баёнгари аҳаммияти забони порсӣ барои Афғонистон ва минтақа аст. Забоне, ки барои васл кардан омада, на фасл кардан.

Ҷаноби раисиҷумҳурӣ!

Аз Шумо, ки поёни давраи раёсати ҷумҳурии худро тай мекунед, хоҳишмандем, аз худ меросе баҷо бигзоред, ки кинхоҳона ва нифоқангез набошад, ба суди ҳамаи ақвоми кишвар, аъам аз тоҷику паштуну ҳазораву узбаку туркману нуристонию ғайра бошад ва ба таҳкими дӯстиву рафоқат ва ҳамбастагии миёни ақвом бианҷомад. Забони порсӣ он василаест, ки бар тадовуми дӯстиҳову пайвандҳо меафзояд. Андӯхтаи кишварҳои пешрафта ҳам ҳокист, ки танҳо бо таъмини озодиву ъадолат, риъояти ҳуқуқи ақвом, эҳтиром ба забону фарҳанги онон, хирадварзӣ ва арҷгузорӣ ба арзишҳои волои башарӣ метавон орзуи пешрафтро бароварда сохт.

Дар фарҷоми ин номаи саргушода месазад, ки бар ин ҳақиқат таъкиди дучандон дошта бошем: душманӣ бо забони порсӣ душманӣ бо Афғонистон аст.

Бо арҷ,

Гурӯҳи фейсбукии «Забони порсӣ» (http://www.facebook.com/groups/zabaneparsi/)

(бо 5347 ҳамванд)

Рубрика: Забони порсӣ, Историко-культурное наследие Таджикистана | Метки: , , , , | Оставить комментарий

جشن باستاني نوروز در روسيه و آسياي مركزي» در گفتگوي امید جيهاني با ايراس»

29 исфандмоҳи 1390

ايراس: نوروز جشن آغاز سال و یکی از کهن‌ترین جشن‌های به جا مانده از دوران باستان است. مجمع عمومی سازمان ملل متحد در تاریخ ۲۳ فوریه ۲۰۱۰ با تصویب قطعنامه‌ای روز ۲۱ مارس برابر با ۱ فروردین را به عنوان روز جهانی نوروز به تصویب رسانده و در تقویم خود جای داد، طی این اقدام که برای نخستین‌بار در تاریخ این سازمان صورت گرفت، نوروز ایرانی به‌عنوان یک مناسبت بین‌المللی به رسمیت شناخته شد. نوروز جشن بزرگي در ايران و همچنين بزرگترين جشن در آسياي مركزي است. پیشینه‌ي آن در آسیای مرکزی به روزگار خوارزمیان و سغدیان و بلخیان برمی‌گردد.  از این روست که بسیاری از آیین‌های نوروزی در میان تاجیکان و ترکان در آسیای مرکزی همانند و تا جایی یکسان هستند. در روسیه نيز نوروز را در مناطقی جشن می‌گیرند که مردم آن‌ها یا ترک‌تبار هستند و یا مسلمان، مانند تاتارستان، باشقردستان و داغستان. در این راستا و براي شناخت بهتر آداب و رسوم نوروزي در روسيه و كشورهاي حوزه آسياي مركزی، موسسه مطالعات ايران و اوراسيا (ايراس) گفتگويي را با آقاي اميد جيهاني، پژوهشگر حوزه‌ي ايران‌شناسي و آسياي مركزي در مسكو  در مورد جشن جهاني نوروز، ترتيب داده كه مشروح آن در ادامه از نظر مي‌گذرد؛
جناب آقاي جيهاني، با پيش رو بودن نوروز، كمي از ديرينه‌ي جشن نوروز در روسيه و آسياي مركزي بگوييد.
جشن نوروز یکی از کهن‌ترین جشن‌های مردم ایرانی‌تبار است و پیشینه‌ي آن در آسیای مرکزی به روزگار خوارزمیان و سغدیان و بلخیان برمی‌گردد که سال‌شمارشان از این روز آغاز می‌یافته‌است. مردم ترک‌تبار آسیای مرکزی این جشن را بسی دیرتر از ایرانیان این سرزمین وام گرفته‌اند. از این روست که بسیاری از آیین‌های نوروزی در میان تاجیکان و ترکان در آسیای مرکزی همانند و تا جایی یکسان هستند. نوروز را در روسیه در مناطقی جشن می‌گیرند که مردم آن‌ها یا ترک‌تبار است و یا مسلمان، چون تاتارستان، باشقردستان و داغستان. اما مردم قفقازی‌تبار روسیه، نوروز را جشن نمی‌گیرند.
پیش از فروپاشی شوروی نوروز را در روسیه دانشجویان تاجیک در دانشگاه‌ها جشن می‌گرفتند. پس از فروپاشی اتحاد شوروی و افزایش مهاجرت از آسیای میانه به روسیه، این جشن در این کشور نیز کم‌کم جایگاهی پیدا کرد. چند سال پیش با ابتکار «سازمان دانشجویان تاجیک» و «اتحادیه‌ي مهاجران تاجیک در روسیه» نوروز در فهرست جشن‌های شهری مسکو رسماً نام‌نویس شد و اکنون این جشن در پایتخت روسیه هر سال برگزار می‌شود. این جشن را سازمآن‌های مهاجران تاجیک، افغان، ازبک، قزاق، قرقیز، آذربایجانی و سازمآن‌های فرهنگی تاتارها، باشقردها و داغستانی‌ها مشترکاً برگزار می‌کنند. جدا از این جشن مشترک، هر مردمی‌برای خود برنامه‌های جداگآن‌های نیز برگزار می‌کند.

دقيقاً از چه زماني ممنوعيت جشن نوروز در شوروي از بين رفت و حمايت در اين كشورها تا چه حد بر روند ارزش‌گذاري بر آيين نوروز تاثير داشته است؟
نوروز تا میانه‌ي دهه‌ي 1930 میلادی هم‌چنان آغاز سال‌شماری در فرارود بود و جـشـن گرفته می‌شد تا این که گاهشمار میلادی را بر مردم این سرزمین نیز تحمیل کردند. اما مردم، به وِیژه در روستاها، آن را همچنان آشکار و پنهانی جشن می‌گیرفت. چند سالی پیش از فروپاشی شوروی نوروز را در تاجیکستان با نام «جشن بهار» دوباره زنده کردند تا این که سرانجام پس از سالیان دراز، نوروز در تاجیکستان برای نخستین بار در سال 1986 جشن گرفته شد و پس از سال 1988 دیگر رسماً برگزار می‌شود. زنده‌سازی جشن نوروز در تاجیکستان یکی از برنامه‌های اصلی نیروهای مردمی‌و ملی کشور ما بود. نوروز در دیگر کشورهای آسیای مرکزی شاید آن اهمیتی را نداشته باشد که در تاجیکستان دارد. نوروز برای تاجیکان پدیده‌ای است که گذشته و امروزشان را با آینده پیوند می‌دهد و به گفته‌ي استاد اکبر تورسان، «پیوند تاریخی عامل اصلی تشکل و خود شرط پاسداری از هویت تاریخی و فرهنگی تمدن ایرانی است».

آيا جشن نوروز جايگاهي در هويت اجتماعي اين كشورها دارد؟
اما نوروز این نقش را در میان مردم ترک‌تبار آسیای میانه ندارد و برای آن‌ها شاید تنها جشنی از جشن‌های فصلی باشد. هرچند در ازبکستان که کشوری تاجیک‌نشین است و شهرهای بخارا و سمرقند را در بر دارد، جشن نوروز با همان آیین‌های نوروزی ایرانی بر پا می‌شود. باری، در قرقیزستان و قزاقستان این جشن شاید نقشی کمرنگ‌تر داشته باشد، هرچند آن‌ها نیز نوروز را جشن ملی خود می‌دانند.
باری، هرچند نوروز برای تاجیکان نماد هستی ملی و تاریخ و فرهنگ باستانی و ایرانی‌شان است، منتقدانی هم دارد که که آن را آیینی ناپسند و مذموم می‌دانستند. برخی روحانیون و بیش‌تر دست‌پروران مدارس مذهبی اهل سنتِ عربستان سعودی، مصر و ایران نیز، نوروز را «جشن مجوسان» و «ضد اسلام» می‌خوانند و  سعی در زدودن آن از فرهنگ ما می‌کنند. اما در کل، تاجیکان نوروز را جشن سال نو ملی خود می‌دانند و برخی از روشن‌فکران نیز بر این اساس پیشنهاد می‌کنند که گاه‌شماری ایرانی یا همان تـقـویـم هـجـری خورشیدی که از نوروز آغاز می‌یابد، در تاجیکستان نیز رسمی‌شود.

در مورد مراسم «گل‌گرداني» و «بلبل‌خواني» در آسياي مركزي و كشور تاجيكستان كمي برايمان توضيح دهيد.
هرچند بسیاری از آیین‌های نوروزی در تاجیکستان با مراسم سنتی آن در ایران مشترک است، اما برخی از این مراسم تفاوت‌هایی نیز دارند. چنانچه، مـراسم «گل‌گردانی» و «بلبل‌خوانی» در برخی از شهرستان‌های تاجیکستان تقریبا هم‌زمان اجرا می‌شوند. گل‌گردانی و بلبل‌خوانی در روزهای نوروزی برگزار می‌شوند. در بیش‌تر محل‌های تاجیکستان نوجوانان و جوانان از دره و پشته و دامنه‌ي کوه‌ها، گل چیده و هم‌شهریان خود را از پایان یافتن زمستان و فرا رسیدن سال نو و نوروز و آغاز کشت و کار بهاری مژده می‌دهند. جالب است که در آن محل‌هایی که پیشتر بزرگسالان گل‌گردانی می‌کردند، اکنون بیشتر بلبل‌خوانی را بر عهده گرفته‌اند.
در دیگر محل‌ها هم‌زمان با گل‌گردانی، ترانه و شعر و سرود نیز خوانده می‌شود. چنانچه، در پامیر بلبل‌خوانی در شب نوروز برگزار می‌شود و نوجوانان بر بام خانه‌ها می‌روند و از روزنه‌ي بام بندی یا نواری آویخته با خواندن شعر و سرود نوروز و سال نو را بر آن خانه تبریک می‌گویند و صاحبان‌خانه نیز به آن‌ها انعامی ‌با عیدی می‌دهند. در شهرستان درواز فرا رسیدن بهار و نوروز را با تواختن نی پیشواز می‌گیرند.
آیین گل‌گردانی در نوروز پیشینه‌ي بسیار کهنی داشته و بنا بر داده‌های باستان‌شناسی، از آیین‌ بزرگ‌داشت ناهید، ایزدبانوی آب و باران و باروری در ایران باستان، و آیین‌های باستانی بزرگداشت خدای شهیدشونده‌ي نباتی بومیان این سرزمین ریشه می‌گیرد. این آیین با بزرگداشت سیاوش در فرهنگ ایرانی عموماً و فرهنگ سغدی خصوصاً، نیز پیوند دارد.

تفاوت سنت‌هاي نوروزي (به طور مثال سفره‌هاي نوروزي) در ايران و آسياي مركزي را چگونه ارزيابي مي‌كنيد؟
تفاوت سفره‌های نوروزی در ایران و آسیای مرکزی برخاسته از گوناگونی فرهنگ خوراک مردمان این دو سرزمین است. سفره‌ي نوروزی در تاجیکستان و ایران نیز با همدیگر فرق می‌کنند و در تاجیکستان نیز هر منطقه‌ای برای خود سفره‌ای ویژه دارد. اما در کل همان هفت سین و یا هفت شین سفره‌ي نوروزی شناخته شده و مردم به اندازه‌ي توان خود می‌کوشند این سفره را در روزهای نوروزی بیارایند.
خانه‌تکانی و دیگر آیین‌های نوروزی نیز در تاجیکستان هم‌چنان زنده هستند و شاید تنها تفاوتی که دارند روز برگزاری آن‌هاست. در روستاها این آیین‌ها دقیق‌تر و نزدیک‌تر به اصل باستانی خود انجام داده می‌شوند و در شهرها اندکی دیگرگونی در آن‌ها دیده می‌شود. از دیگر مراسم نوروزی تاجیکان رسم افروختن آتش در شب نوروز است. این همان آیین «چهارشنبه‌سوری» است که بر اثر فراموش شدن گاه‌شماری ایرانی جا به جا شده و به شب نوروز رسیده است.
از دیگر مراسم نوروزی تاجیکان جفت براران است که در گذشته پیش از کشت و کار کشاورزان و چند روز پیش از نوروز برگزار می‌شود. جفت‌براران در اکثر محل‌ها در اواخر اسفندماه برگزار می‌شود. اما در شهرها از این مراسم کشاورزی «بابای دهقان» نام شخصیتی را پدید آورده و جایگزین «میر نوروزی» کرده و این مراسم را با نوروز پیوند داده‌اند که ظاهرا گرده‌برداری از مراسم سال نو میلادی و بابای برفی یا همان بابا نوئل است. یکی دیگر از مراسم نوروزی تاجیکستان مراسم «سمنک‌پزی» یا «سمنوپزی» است. سمنک یا سمنو از خوراک‌های نوروزی است و آن را گروهی از زنان دسته‌جمعی تهیه می‌کنند. هنگام پختن سمنو شعر و ترانه نیز خوانده می‌شود.
برگزاری زورآزمایی‌های ورزشی و بازی‌های مردمی ‌در نوروزگاه‌های شهری و روستایی، یکی دیگر از آیین‌هایی است که در تاجیکستان در روزهای نوروزی برگزار می‌شوند. کُشتی، بُزکَشی، بَندکَشی، شطرنج، خروس‌جنگ، کبک‌جنگ و شاخ‌زنی گاو و قوچ‌ها از اینگونه سرگرمی‌هاست. اما از مهم‌ترین سنت‌های نوروزی در تاجیکستان، دید و بازدید عید یا «عید گردک» است. در برخی از مناطق، یاد کردن از گذشتگان و حاضر شدن بر مزار آنان در نوروز نیز رایج است. ولی مردم تاجیکستان و کشورهای همسایه مراسم «سیزده‌به‌در» را ندارند.

همان‌طور كه مي‌دانيد خواستگاه نوروز در ايران باستان است. از نظر شما چرا امروزه بر خلاف كشورهايي چون تاجيكستان، قزاقستان و تركمنستان در ايران شاهد يك جشن ملي نيستيم؟
نوروز در ایران و کشورهای آسیای مرکزی جایگاهی کاملا متفاوت دارد. نوروز در ایران افزون بر این که جشنی مردمی‌است، آغاز سال نیز هست ولی در کشورهای آسیای میانه این خویشکاری اصلی و مهم خود را از دست داده است. از این دیدگاه، نوروز در کشورهای آسیای میانه تنها جشنی است بهاری و چیزی در ردیف جشن هندوانه یا خربوز و از این‌گونه برنامه‌های سرگرم‌کننده. تا جایی که من در باره‌ي جشن نوروز در ایران می‌دانم، مردم آن را بزرگ‌ترین جشن ملی خود می‌دانند. شاید محدودیت‌هایي از سوی حکومت اسلامی ‌برای برگزاری جشن نوروز اعمال شده باشد، اما مردم را پروایی نیست و در هر شرایطی آن را جشن می‌گیرند. در شوروی نیز این جشن ممنوع بود، اما مردم هرگز از آن دست نکشیدند.

جشن باستاني نوروز در هم‌گرايي كشورهاي فارسي‌زبان تا چه حد تاثير داشته است؟
نوروز نماد اصلی فرهنگ ایرانی و چون جان در بدن ایران‌زمین است. چنانکه دانش‌مند سرشناس تاجیک «اکبر ترسان» می‌گوید، «نوروز زنجیری است که امروز مردم ایرانی‌تبار را با گذشته و آینده‌شان پیوند می‌دهد و این پیوند تاریخی عامل اصلی شکل‌دهنده و خود شرط پاسداری از هویت تاریخی تمدن ایرانی است». از این دیدگاه نوروز می‌تواند بیشترین تاثیر را در هم‌گرایی کشورهای پارسی‌گویان داشته باشد.
باری از دیگر سو این کشورها از این توانایی کمترین بهره را می‌برند. دیدارهای نوروزی سران کشورهای پارسی‌زبانان نیز عملاً چیزی جز «نسشتند و گفتند و برخاستند» نیست. تا کنون چندین نوروز گذشته اما از تلویزیون مشترک این کشورها خبری نیست، هرچند قرار بود در یکی از روزهای نوروزی کار خود را آغاز کند. جشن نوروز در این کشورها میراث فرهنگی نیست، بلکه جشن زنده و مردمی ‌است و جدا از سیاست دولت‌ها به زندگی خود ادامه می‌دهد. به نظرم این کشورها نیز باید کمتر به دنبال میراث مشترک تاریخی بگردند و مشترکات جدیدی بیافرينند که بتوانند برای هم‌گرایی بیش از پیش آن‌ها زمینه‌ساز باشند.

ارزيابي شما از جشن جهاني نوروز در تاجيكستان به عنوان اولين كشور آسياي مركزي چيست؟
از این که جشن جهانی نوروز پیش از دیگر کشورها در تاجیکستان برگزار شد، بسیار شاد هستم. باری، به نظرم تا زمانی که نوروز در تاجیکستان رسماً مبدأ تاریخ و آغاز گاه‌شماری اعلام نشود، هرگونه جشن گرفتن آن در کشور ما بی‌معنی خواهد بود. نوروز پیش از همه جشن فرا رسیدن سال نو است، جشنی است که هم تاریخی است، هم مبدأ تاریخ، اما در تاجیکستان این جایگاه و کاربرد را ندارد. بنا بر این، نخست باید نوروز را در خانه‌ي خودش میزبان کرد و آنگهی جهانیان را به مهمانی فرا خواند.

با تشكر از  آقاي جيهاني كه وقت خود را در اختيار موسسه‌ي ايراس قرار دادند.
تنظيم: مرضيه موسوي
Рубрика: Uncategorized | Метки: , , | Оставить комментарий

Зодрӯз хуҷаста бод, Устод Шакурӣ!

Устод Шакурӣ ба ҳамвандони гурӯҳи "Забони порсӣ" дуруд мефиристад12 обони 1390

нависанда: Dariush Rajabian, рӯбардор аз гурӯҳи «Забони порсӣ» дар Фейсбук

Сокини ҳазорон ҳазор қалби порсигӯ

30 уктубри имсол Муҳаммадҷон Шакурии Бухороӣ, аз вопасин пайвандҳои арзишманди мо бо Бухорои Шариф ва неҳзати миллии бархоста аз Бухорову Самарқанд, ҳаштоду панҷсола шуд. Дар маҳфили самимонаи хонаводагӣ аз ин рӯзи фархунда таҷлил шуд. Маросими бузургдошти расмӣ баргузор нашуд; “бузургони қавм” суханронӣ накарданд; медолу ҷоизаҳо тақдим нашуд. Аммо устод дар конуни гарми хонаводааш шод буд. Сари баландаш баландтар буд, чун тайи умри пурбораш коре ҷуз хидмат ба мардуму фарҳанги худ, мусоъидат ба пешрафти сарзамини худ накардааст. Пеши касе забонкӯтоҳ набудаву нест. Чандин наслро аз чашмаи маърифату худшиносӣ сероб карда ва наслҳое меоянд, ки барояш тандисҳои ҷовидона хоҳанд гузошт.

Гурӯҳи “Забони порсӣ” ҳам дар он рӯзҳо ҳилҳилаи шодбош сар дода буд ва паёмҳои фаровоне муждаи зодрӯзи устодро медоданду фархундабодҳо фазоро оғушта буд. Зарафшон Мардонова, раиси Бунёди иҷтимоъии “Забони модарӣ”, ба намояндагӣ аз ҳамаи аъзои гурӯҳи фейсбукии “Забони Порсӣ” бо устод қарор гузошт ва барои шодбоши ҳузурии бузургвор ба хонаи ӯ рафт.

Дарро устод Шакурӣ боз кард. Бо чашмони хандони як пири хирад. Миз густарда буданд ва чашмбароҳи меҳмоне аз “Забони порсӣ” буданд. Армуғоне ба устод тақдим шуд; армуғони гурӯҳи “Забони порсӣ”. Шигифтии тавъам бо хурсандӣ ба устод даст дод, вақте шунид, ки “Забони порсӣ” бузургтарин гурӯҳи тоҷикистонӣ дар пойгоҳи маҷозии Фейсбук аст. Суҳбат аз Интернет буд ва аз густараи он ва аз ин ки чигуна метавон бо корбурди он, паёмҳои фарҳангсози устоду пайравонашро дар дастраси ҷаҳониён қарор дод.

Дар лобалои суҳбат аз хадамоти устод ёд шуд. Ва устод шунид, ки дӯстдорони бешуморе дорад. Ба ҳадде бешумор, ки аз тасаввураш хориҷ аст. Ба ӯ гуфта шуд, ки дӯсташ доранд, арҷаш мениҳанд ва аз ӯ пайравӣ мекунанд. Устод шунид, ки заҳамоташ тайи ин ҳама солҳо беҳуда набудаву нест ва ҳатман рӯзе фаро хоҳад расид, ки орзуҳову хостаҳои ӯ пиёда хоҳанд шуд. Он рӯз дур нест…

Устод ба ин суханон гӯш медод. Ҳеч намегуфт. Нигоҳаш рафта буд, то бо ситораҳо мулоқот кунад. Ва гӯӣ орзуҳояшро айни воқеъият медид. Медид, ки ангор хостаҳояш бароварда шудаанд. Ва тоҷик дигар аз забони худ намешармад, балки забонашро чун парчами шарафу номусу ватандорӣ баланд барафроштааст ва миллат баростӣ “ба зери парчами ӯ саф кашидаанд” ва бо забоне ороставу имрӯзӣ мераванд, ки қуллаҳои комгориро яке пас аз дигарӣ фатҳ кунанд.

Сипас устод ба ду пурсиши гурӯҳи “Забони порсӣ” посух дод, ки шарҳи он нукта ба нукта ва айнан дар зер меояд:

ЗП: Агар ба хатти порсӣ барнагардем, чи иттифоқе бо мо хоҳад уфтод?

Муҳаммадҷон Шакурӣ: Агар ба хатти форсӣ нагузарем, бозгашти мо ба асли худ душвор мешавад. Мо бояд ба асли худ баргардем. Қарни 20 моро аз асли худ хеле дур кард. Миллати мо аз фарҳанги худ, аз забони худ хеле дур шуд. Ин дурӣ ҳанӯз давом дорад. Дар даврони истиқлол лозим меояд, ки мардуми мо ба фарҳанги худ, ба забони модарӣ наздик шаванд. Масалан, забони форсии тоҷикӣ, ки бештар аз ҳазор сол торих  дорад, дар тӯли асрҳо ганҷинаҳои беназир гирд овардааст. Ин ганҷинаҳоро аз худ кардан лозим аст. Забони мо дар давраҳои ташаккул ва инкишофи худ ба қолиби хатти форсӣ рехта шудааст Хатти форсӣ, қолиби забони тоҷикист. Лекин дар садаи 20 забон аз қолиби худ баромад. Беқолиб шуд. Баъд хусусиятҳои худро аз даст дод. Ва баъзе хусусиятҳое пайдо кард, ки хосси он набуданд. Унсурҳои бегона ҳастанд, ки забонро аз дарун хароб мекунанд. Мо аз ин унсурҳои бегона бояд халос шавем. Забонро ба қолиби аслии он бирезем. Барои расидан ба ин (ҳадаф) баргаштан ба хатти форсӣ лозим аст.

ЗП: Чи роҳеро барои бозгашт ба хатти порсӣ мебинед, дар ҳоле ки давлат моил нест чунин шавад?

Муҳаммадҷон Шакурӣ: Ал-он давлат, дурусттар ин ки сарвари давлат, раисиҷумҳур Эмомъалӣ Раҳмон боре розигии худро барои баргаштан ба хатти форсӣ дода буданд. Барои ин ки баргардем  ба хатти форсӣ, нахуст лозим аст, ки мактаб шароит омода кунад. Лозим аст, ки  чуноне ки қарор буд, дар мактаб аз синфҳои ибтидоӣ то охири таҳсил хатти форсӣ таълим дода шавад. Мутаассифона, мактаб ин вазифаро иҷро накарда истодааст. Дар бисёре аз мактабҳо дарси алифбои ниёгон мавҷуд нест, зеро муъаллим нест. Ва агар дарс бошад ҳам, хеле кам аст. Ин гуна шароит, ки дар мактаби миёна аст, барои омӯхтани хатти  ниёгон имкон фароҳам намеорад. Агар мактаби миёна вазифаҳои худро дар соҳаи омӯзиши хатти ниёгон дуруст иҷро кунад, мардуми мо хатти форсиро ёд гиранд, он гоҳ хоҳем дид, ки ба чи тарз ва ба чи василаҳо ба хатти форсӣ бояд гузашт.

Дар посух ба ин пурсиш, ки кай Эмомъалӣ Раҳмон ба пешниҳоди бозгашт ба хатти порсӣ мувофиқати зимнӣ додааст, устод гуфт, ки дар таҷлил аз Наврӯзи имсол раисиҷумҳурӣ чунин изҳороте доштааст.

Дар поёни гуфтугӯи гарму дӯстона ҷаласаи кӯтоҳи аксбардорӣ барпо шуд. Устод Муҳаммадҷон Шакурӣ кафи дасти росташро баланд карду барои ҳамаи аъзои гурӯҳи “Забони порсӣ” дуруд фиристод. Дар тӯли суҳбат ҳамсари меҳрубони устод канорашон буданд ва робитаи ин ду бо ҳам ба ҳадде ғибтаовар буд, ки метавон дар аксҳо мушоҳида кард. Ҳар ду якдигарро “шумо” хитоб мекарданд ва меҳру муҳаббату самимият миёни ин ду мавҷ мезад. Пайдо буд, ки устод Муҳаммадҷон Шакурӣ адибе муаддабу адабпарвару одобписанд аст. Вагарна чигуна метавонист сокини ҳазорон ҳазор қалби порсигӯ шавад?

Рубрика: Uncategorized | Метки: , , | Оставить комментарий

Устод Бурҳониддин Раббонӣ ҷоми шаҳодат нӯшид…

Шаҳид устод Бурҳониддин Раббонӣ

Имрӯз, 20 сентябри 2011 милодӣ  баробар бо 29 шаҳривармоҳи 1390 хуршедӣ, Устод Бурҳониддин Раббонӣ аз дасти ҷоҳилони «Толибон» ҷоми шаҳодат нӯшид ва ба раҳмати раббонӣ пайваст. Шаҳодати ин бузургмардро бар мардуми тоҷик таслият арз мекунам ва умедворам ин мардум ҳазорон ҳазор шерамарде чун Масъуду Раббонӣ ба дунё хоҳад овард.

Худованд биёмурзадаш ва дар канори шаҳидон ҷояш диҳод!

Рубрика: Uncategorized | Метки: , , , | Оставить комментарий